« سرزميني در درون | Main | سلام مزدیسا »

شعر بلند تامل

شعر ِ بلند ِ بلند ِ بلند ِ عبور
مروری بر کتاب «شعر بلند تامل»
سید مصطفی رضیئی

منتشر شده در رادیو زمانه

شعر بلند تامل. جواد مجابی. تهران: نشر ِ کتاب ِ مهر. چاپ اول: زمستان 1382. 2200 نسخه. 782 صفحه. 6000 تومان. گالینگور. مصور.

فهرست: کتاب های شعر – شعر بلند تامل/ شعرهای من و پوپک/ به نسیم صبح فردا/ کلام غایب/ سالشمار جواد مجابی/ نقاشی ها/ فهرست شعرها

در کافه پشت این میز
نور طلایی شنبه
به شکل تو در می آید
بیش از آن که درآیی از در.
در کافه پشت این میز
قصه های کودکی ام تا امروز
به صورت رفتارت در می آید.
در کافه
تمامی امروز
می شوی.
طعم تلخ قهوه
برگ ِ جادویی فرنفل
انتظار می برند
لبخندت را.
(صفحه ی 744 کتاب. بخشی از شعر «دنجگاه»)

نام ِ جواد مجابی، به عنوان یکی از کهن ترین شاعران ِ سبک ِ «شعر سپید» ِ هنوز زنده ی ایران، مرتب در مجلات، سایت ها، روزنامه ها و اخبار مرتبط با فرهنگ و ادب ایران شنیده می شود. این شاعر، نویسنده، روزنامه نگار و نقاش ایرانی، آدم پرکاری هم هست. در مجامع ادبی (مخصوصا تهران) هم مرتبط دیده می شود و خانه اش در کوی ِ نویسندگان ِ تهران، محلی برای دیدار های دوستانه ی ادبی است. پر کاری او، بیشتر از هر چیزی در ظاهر ِ کتاب ِ «شعر بلند تامل» خود را نشان می دهد: چهار کتاب شعر در بیش از هفتصد و پنجاه صفحه متن چاپی. آن هم کار حدودا چهار سال شعر (اولین شعرها متعلق به 17 فروردین 78 و آخرین شان متعلق به مهر 81 است.) شاعر ِ کتاب ِ حاظر، تقریبا بی هیچ حذف شعری و در بعضی موارد مثل ِ خود ِ شعر اولین، «شعر بلند تامل» تقریبا بی هیچ گونه پیرایشی اثراش را به دست خواننده رسانده است، تا به قول مجابی، خواننده «از نظر توالی زمانی، سیر ساختاری و مفهومی شعرها،» بتوانند به درون دنیای شاعر کشیده شود. مجابی دنبال گزیده کاری و گلچین نیست. صرف کار کردن و چاپ اش، برایش کافی است. یا حداقل متن چاپی ِ «شعر بلند تامل» چنین چیزی را نشان می دهد.

کتاب ِ توصیف های بلند و متوالی

به این شاخه که اهتزاری مهربان دارد بالای سرم
نزدیکترم تا به نامم
آوندهای سبزی در شریانهایم پر آب
نکند درختی می شوم که خوابش را دیده ام.
کاغذ پاره ای دور و بر می چرخد با باد
چیزی می خواهد به من بگوید شاید.
چیزی بر آن نوشته می شود از غبار و نور.
(صفحه ی 279 کتاب. بخشی از شعر ِ «مثلث یاوه.»)

شعرهای مجابی اغلب در فضایی توصیفی شناور هستند. مجابی دوست دارد در گوشه ای آرام بنشیند و بدون آن که توجه کسی را به خود جلب کند، پیپ اش را بکشد و هر از چند گاهی، سر روی کاغذ خم کند و بنویسد: نوشته هایش بیشتر ترکیبی هستند از خیالات ذهنی او، آغشته به آن چه دارد می بیند. امضا و تاریخ پایین شعرها نشان می دهد که مجابی مرد سفر است. بعضی از بهترین شعرهایش (در آغاز هزاره ی سوم) در لندن سروده شده اند. حال، بعضی از دیگر شعرهای خوب اش را در شهر های کوچک و ناشناس اطراف ایران نوشته. مجابی، نگرانی خاصی در مورد خواننده ندارد. به صورت ثابت، خواننده های وفادار خودش را دارد و نام پرآوازه اش باعث می شود که آرام آرام، کتاب هایش در بازار فروش روند. به همین خاطر، تصویرسازی می کند و این تصویر سازی ها را تا آن قدری که دوست دارد تکرار می کند: هر بار در شکلی نو با روایتی جدید.

همین آرام اش مجابی است که کتاب او را دوست داشتنی کرده: او، مرد ِ شاعری است، به همان شکلی که خود دوست می دارد، نه آن طوری که خواننده می پسندد. پس نگرانی خاصی در میان نیست: خود ِ شاعراش در کتاب هست. و این زیبا است.

شعرهای من و پوپک

به یکبار حضورت از پشت ابر اسفند طالع می شود.
کافه «درخت نارنج» روشن تر است
از تابش دل من
و نام مهربان تو.
(صفحه ی 190 کتاب، آخرین سطور ِ شعر «کافه درخت نارنج»)

مجابی در سفری که در آستانه ی هزاره ی سوم به لندن، محل ِ زندگی دختر اش پوپک دارد، دست به سرودن اشعاری می زند. هم زمان، شعر های دخترش را هم می خواند و آخر سر کتابی زاده می شود به نام ِ «شعرهای من و پوپک» نیمه ی اول کتاب از آن مجابی و نیمه ی دوم آن متعلق به پوپک است.

شاید در اولین نگاه، این کار به نظر نوعی رو آوردن دختر به اعتبار نام پدر باشد. اما در عمل، شعرهای این بخش، زیباترین شعرهای کتاب را در خود دارند: شعرهای روحی جهان دیده و روحی جوان، در کنار هم. ترکیبی که نتیجه اش دو نثر است که با ادغام در هم، مجموعه ای درخشان از انرژی مثبت به خواننده القاء می کنند.

عشق ِ گم شده و داستان های دیگر

باریکه برف کهنه در پیچ کوچه
راه می نمایدم
به پلکانی خیس
که از آن پرواز کرده ای
دریا به جستجویت بی تاب می رود و بر می گردد.
(صفحه ی 636 کتاب. بخشی از شعر ِ «یک روز پس از برف سنگین.»)

تصویری که مرتب خود را در لابه لای بیشتر شعرها نمایان می کند، چهره ی مرد عاشقی است به دنبال عشق جوانی. که در بعضی شعرها هنوز در کناراش عشق را می یابد و در بعضی دیگر، همچون سایه ای رویایی از او می گریزد و راوی شعرها مغموم ِ نبودن ِ اوست.

تصویر عشق، شاید یکی از کلیشه ترین تصویرها باشد. اما، هر بار که تکرار می شود، به همراه خود زیبایی می آورد، زیبایی ای که به دل خواننده راه پیدا می کند: هر خواننده ای، یک بار عاشق شده است.

کتابی قطور با خواننده ای خاص

اینکه کتاب ِ پر برگ ِ شعرهای مجابی برای خواننده ی عام چه جذابیتی می تواند داشته باشد، جواب اش ساده است: خواننده ای که اصولا شعر نمی خواند، کوچک یا قطور بودن کتاب برایش اهمیتی ندارد. کتاب شعر، صرفا برای خواننده ی خاص نوشته می شود. و خواننده ی خاص، عادت های خاص خود را دارد: کتابی را می خواند که دلش بخواهد، اگر نه کتاب را در گوشه ای از کتابخانه اش رها می کند. کتاب مجابی، ممکن است به همین سرنوشت دچار شود یا اینکه خواننده از شعرها خوش اش بیاید و تورقی در کتاب داشته باشد. لازم نیست تمام شعرها را بخواند. کتاب، تقریبا بی فراز و فرودی خاص، شعرهایش را سلسله وار عرضه می کند. شعرهای ِ اول کتاب، صرفا بلندتر از بقیه ی شعرها هستند. همین.

کتاب مجابی در حجم ِ مجموعه آثار یک عمر یک شاعر است. نمی شود از این مطمئن بود که اگر قرار باشد، مجموعه آثار جواد مجابی، زیر نظر خودش تدوین شود، باز هم تمام این شعرها را در مجموعه اش قرار خواهد داد یا دست به پیرایش خواهد زد.

«شعر بلند تامل» می تواند کتابی دوست داشتنی باشد، اگر شعر را دوست داشته باشی، از شعر نو خوش ات بیاید و حوصله ات از یک کتاب ِ طولانی سر نرود.

همین مسئله که کتاب هنوز در کتاب فروشی های تهران پیدا می شود، نشان می دهد که یک کتاب قطور، چقدر شانس در بازار کتاب ما دارد، حتا اگر نام جواد مجابی روی جلد آن نقش بسته باشد.

ارسال نظر

Name:

Email Address:

URL:

Remember personal info?

Comments: (you may use HTML tags for style)