« بیگانه‌گی | Main | معرفی هشت کتاب »

مروری بر کتاب «در جبهه‌ی غرب خبری نیست» نوشته‌ی اریش ماریا ریمارک

سیدمصطفی رضیئی- روزنامه‌ی تهران امروز

اريش ماريا ريمارک-ترجمه از رضا جولايي- تهران: نشر جويا- چاپ اول: ۱۳۸۵. تيراژ ۲۰۰۰ نسخه- ۲۵۴ صفحه- ۲۵۰۰ تومان-کتاب داراي 12 فصل است که با شماره مشخص شده‌اند.

«این کتاب نه اتهام‌نامه است و نه اعتراف‌نامه و کمتر از همه اینها، شرح ماجراجویی‌های جنگ است، زیرا مرگ برای کسانی که رو در روی آن می‌ایستند، ماجراجویی نیست. فقط به سادگی قضیه داستان نسلی را بازگو می‌کند که گرچه از گلوله‌ها و خمپاره‌ها گریخته‌اند اما جنگ آنها را نابود کرده است.» (تقدیم‌نامه کتاب‌- اولین خطوط داستان)
جنگ جهانی اول که تمام شد، یک سرباز‌ خسته و آشفته به آلمان، به خانه‌اش بازگشت. چند سال بیشتر طول نکشید که یکی از مشهور‌ترین نویسندگان آلمان بود (و نویسنده‌ای که فقط چند سال بعد، هیتلر دستور داد کتاب‌هایش را از کتاب‌خانه‌ها و کتاب‌فروشی‌ها بیرون بکشند و بسوزانند) مرد عاصی قلم به دست گرفت و یکی از مشهور‌ترین رمان‌های تاریخ ادبیات غرب را نوشت: «در [جبهه‌] غرب خبری نیست».
راوی رمان، 17 ساله است که با تهییج مدیر مدرسه‌شان، خود را داوطلب خدمت در جبهه‌های نبرد می‌کند. به همراه صمیمی‌ترین دوستانش. جنگ تازه آغاز شده و همه هیجان‌زده هستند. روز‌های اول خشونت دوران آموزشی است و بعد صحنه‌های نبرد پیش می‌آیند...
کتاب از روزی آغاز می‌شود که در جبهه نبرد، اولین‌ این جوانان زخمی شده و دارد می‌میرد. رمان به یک‌باره تو را از آرامش زندگی روز‌مره‌ات پرت می‌کند به میان جبهه‌های خفقان‌آور جنگ اول جهانی. کتاب با مرگ شروع می‌شود و در سال‌های جنگ جلو می‌رویم: آدم‌ها می‌آیند و آدم‌ها می‌میرند و راوی هنوز زنده است و می‌جنگد و از درون متلاشی می‌شود ولی هنوز قدرت دارد و مرد‌ نبرد است. هر فصل کتاب به یکی از وقایع مهمی می‌پردازد که در این سال‌ها رخ داده‌اند: روزهای جنگ، مرخصی، آمدن به خانه، بازگشت، زخمی‌شدن، بازگشت دوباره به جنگ و در نهایت به خاطر استنشاق گاز در بیمارستان بستری شدن و مرگ راوی در روزی که جنگ تمام می‌شود، در روزی که گزارشگر اخبار می‌گوید: امروز در جبهه غرب هیچ خبری نبود. در روزی که هیچ خبری نبود، یک سرباز به صورت نمادین می‌میرد،‌ مرگ او، نه مرگ جسم که مرگی روحی است که با پایان جنگ، دیگر هیچ چیزی از او نمانده است. حتی اگر بتواند به خانه هم برگردد (که نویسنده این رنج را با مرگ‌ راوی از او دریغ می‌سازد) چیزی ندارد: یک شبح است که از هولناکی برگشته و دیگر کجا می‌تواند آرامش داشته باشد؟‌
رمان 4 سال طول می‌کشد: 4 سال سیاه جنگ و خونریزی. کتاب مثل یک دوربین مستند‌ساز در میان جبهه‌ها نفوذ می‌کند و از سیاهی‌ها و خشونت‌ها، تصویر‌هایی به ما هدیه می‌دهد: از نبر‌دها، از نابود‌ی‌ها، از دلتنگی‌ها، از شادی‌ها، از غم‌ها و ... و از زندگی در زمان جنگ.
این جمله شاید خلاصه کل رمان باشد: زندگی در زمان جنگ از دیدگاه یک سرباز که اصلا نمی‌داند دارد برای چی می‌جنگد.
با چشم‌های بهت‌زده‌اش خیره است و جزئیات همه چیزی را که می‌بیند، به موجز‌ترین شکل ممکن برایمان بازگو می‌کند و اینچنین یکی از مشهور‌ترین رمان‌های مربوط به جنگ زاده می‌شود: کتابی که ناظر واقعی از حوادث جنگ نوشته، کسی که شاهد مرگ نزدیک‌ترین دوستانش بر سر هیچ بوده‌ است. هیچی که بعد از جنگ او را رها نمی‌کند تا اینکه باری دیگر شاهد بزرگ شدن هیچ می‌شود: مجبور می‌شود از آلمان فرار کند و خاکستر کتاب‌اش را به باد می‌سپارند.
در غرب خبری نیست، یا همان «در جبهه غرب خبری نیست»، سال‌ها پیش به زبان فارسی ترجمه شده و تجدید چاپ شده بود.
حال، ترجمه‌ای جدید - هر چند با این ضعف که از زبان انگلیسی و نه آلمانی، به فارسی برگردانده شده است – متنی روان،‌ ساده و سالم از کتاب را در اختیار خواننده فارسی قرار داده است. متنی که آدم می‌تواند به آن اعتماد کند و همراه آن پیش برود.
«او چنان روی زمین آرمیده بود، گویی در خواب است. وقتی کسی او را برگرداند در چهره‌اش اثری از رنج نبود؛ چهره‌اش بسیار آرام بود، گویی از اینکه پایان کار فرا رسیده، شادمان است». (آخرین خطوط کتاب).