« زمان لرزه، رمانی از کورت ونه‌گات – جونیور | Main | هری پاتر و مقدسات مرگ‌بار: نوعی مقدمه قبل از شروع کتاب »

هابیت؛ رمانی از جی‌ آر. آر. تالکین

هابیت؛ یا «آنجا و بازگشت ِ دوباره»
The Hobbit, or, there and back again
رمانی از جی آر. آر. تالکین. ترجمه از رضا علیزاده.
تهران: نشر روزنه. چاپ ِ دوم: ۱۳۸۵. ۵۰۰۰ نسخه. ۴۳۲ صفحه. ۳۵۰۰ تومان.

تالکین موجود عجیبی است. کار اصلی ِ تمام عمرش فلسفه و تدریس آن در دانشگاه بوده است. از روی عکس‌اش موجودی جدی و ظاهرا بی‌آزار است. جنگ جهانی دوم را که می‌بینید، به فاصله‌ی کوتاهی بعد از جنگ شروع به انتشار یک مجموعه رمان (ظاهرا) کودک و نوجوان می‌کند: تریلوژی‌ای که با هابیت شروع، به ارباب حلقه‌ها رسیده و در سیمارمیلون (اگر املای کلمه درست باشد) به پایان می‌پذیرد. از این سری، ارباب حلقه‌ها از همه مشهور‌تر است که فیلم‌اش هم درآمده و بیش از پنجاه میلیون نسخه‌اش هم فروخته شده است. هابیت را می‌خواهند جدیدا فیلم‌اش را هم بسازند و سیمارمیلون هم که جزو کتاب‌هایی است که بعد از مرگ تالکین توسط پسرش منتشر شده‌اند.

هابیت یک داستان‌سرایی ساده بوده است. پدری به اسم تالکین برای سرگرم کردن پسرش شروع به ساختن داستانی می‌کند از مردمانی که کوتوله هستند، کوتوله‌ی واقعی، حتا از دورف‌ها هم کوتاه‌تر هستند و کاملا بی‌آزار، نشسته‌اند در شایر خود‌شان سرگرم شش وعده غذای روزانه‌شان هستند. آقای بیل‌بو باگینز یکی از هابیت‌های مشهور ‌ِ شایر است. یک روز که نشسته است دم در خانه و چپوق‌اش را دود می‌کند، جادوگری به اسم ِ گندالف را می‌بیند که ایستاده و دارد او را برانداز می‌کند. این آغاز سفری دور و دراز به همراه دوازده دورف، برای رسیدن به گنج جادویی شاه ترور، در سرزمین ِ زیر‌کوه است، قلمرو جادویی دورف‌ها که توسط اژدها اسماگ به تصرف درآمده و بیشتر دورف‌ها قتل عام شده‌اند. سفر آغاز می‌شود. سفری که پر از ماجرا‌های پیش‌بینی نشده است ...

...

تالکین خیره کننده است. فیلم‌های ساخته شده از آثارش را کنار بگذارید. آن‌ها انگشت کوچیکه‌ی خود ِ رمان‌ها هم نمی‌شوند. نوشته‌های تالکین مملو از افسانه‌ها و شعر‌ها و آواز‌های فولکلوریک هستند. شعر‌هایی که تقریبا همه‌شان در فیلم‌ها کنار رفته اند (به همراه اصلی‌ترین شخصیت‌ها،‌ مثل آن موجود نازنین، تام بامبادیل، که خدا می‌داند چرا در فیلم ارباب حلقه‌ها نیست.) متن انگلیسی ارباب حلقه‌ها را که خواندم، چشم‌هایم از انبوهی اطلاعات موجود در آن (و کاری که در خود رمان و پیوست‌ها و مقدمه‌هایش کرده بود) خیره شد. تالکین اعجاب‌انگیز می‌نویسد.

...

رضا علیزاده را نمی‌شناسم. توی ذهنم هم به جز سری کتاب‌های تالکین، کتاب‌های دیگری نمی‌آیند که او ترجمه کرده باشد. به هر حال هر پنج جلد این تریلوژی را به فارسی برگردانده و انتشارات روزنه، خیلی طراحی شیک (هر چند با یک جلد سفت اعصاب خرد کن) برایش زده و با تاسف، کتاب‌ها چندان هم پر‌فروش نبوده‌اند (نه تا آن جایی که حق کتاب است، آن هم وقتی مقایسه می‌کنی که ارباب حلقه‌ها هنوز در آمار‌هایی که می‌گیرند؛ یکی از محبوب‌ترین – خیلی وقت‌ها اولین کتاب محبوب – بین انگلیسی زبان‌ها – مخصوصا در خود انگلستان – است.) واقعیت این است که کتاب در بازار کتاب ایران نادیده گرفته شده است.

ترجمه در نگاه کلی خوب است. مخصوصا در مورد شعر‌ها که من خیلی نگران بودم، نسبتا خوب عمل کرده است. مشکل در این است که کتاب واژه‌های عربی و ترکی دارد. قص علیها. اوغوور بخیر. هزیمت و ... کلماتی هستند که توی یک کتاب که مخاطب آن نوجوانان هستند، چی کار می‌کنند؟‌ کتاب خیلی جاها عربی (مخصوصا در آخر کتاب که روایت جنگ است،) نه فارسی. و این واقعا آزار دهنده است. این یک ضعف آزار دهنده است. هر چند یک مشکل دیگر هم هست، من انگلیسی هابیت را نخوانده‌ام، ولی در ارباب حلقه‌ها، که خوب دنباله‌ی همین کتاب است، آدم‌ها این جوری شاد و شنگول و از روی شکم‌سیری حرف نمی‌زنند. مخصوصا گندالف که حرف زدن‌اش مسحور‌ کننده است. فقط هابیت‌ها این قدر بازیگوش هستند. دروف‌ها که کلا خشک هستند و اِلف‌ها هم خیلی رسمی. نمی‌دانم چرا توی این کتاب همه در حال رقص و آواز حرف می‌زنند، حتا وسط صحنه‌ی نبرد. این شنگولی هم به نظرم جالب نبود.

...

هابیت را دوست داشتم. کتاب قشنگی برای سرگرم شدن و فکر کردن. یک کتاب خوب که می‌شود توصیه‌اش کرد. هر چند باید در مورد ترجمه‌اش هشدار هم داد (خوب شوک آور است صبح زود گندالف به بیل‌بو بگوید: اوغوور بخیر. من کلی خنده‌ام گرفت خوب.) ولی کتابی است که باید توصیه‌اش کرد. این تریلوژی را نادیده گرفته‌ایم: و این یک اشتباه بزرگ است. یک اشتباه خیلی بزرگ. کسی که ادبیات را دوست دارد باید این کتاب‌ها را بخواند. واقعا باید این کار را بکند: تالکین خیلی چیز‌ها دارد که می‌شود ازش آموخت، درس‌هایی که طلایی‌اند.

سودارو
2007-07-28
پنج و ده دقیقه‌ی صبح

آگهی بازرگانی: از فردا شروع به مطالعه‌ی هفتمین قسمت هری پاتر می‌کنم و قصد دارم هر روز در مورد این کتاب بنویسم. منتظر نوشته‌هایم باشید.