« سکوت‌های موازی | Main | وقتی به همه چیز می‌شود یک جوری نگاه کرد: طبل حلبی،‌ رمانی از گونتر گراس »

دونالد بارتلمی: شصت داستان

Donald Barthelme
Sixty Stories
Introduction by David Gates
Penguin Classics, 2003, printed
In the United State of America, 451 pages, 15 $ US

در میان غرفه‌های فروش ریالی نمایشگاه کتابی که گذشت، به غرفه‌ای رسیدم که کتاب‌های روز داشت، کم و بدون قیمت. سرکی کشیدم و پرسیدم چرا این‌ها قیمت ندارد؟ خانومی گفت که چون نمایشگاه باران می‌بارد و می‌ترسیدیم کتاب‌ها خراب شوند، فقط چند‌تایی نمونه آورده‌ایم، این لیست هزار و خورده‌ای عنوان کتاب که کتاب‌فروشی ما دارد. تخفیف ویژه‌ی نمایشگاه هم داریم.

اسم کتاب‌فروشی بیان سلیس بود. تهران، ولی‌عصر، از پارک‌وی که قدم زنان به سمت میدان تجریش بروید، در محمودیه، به خیابان سالار می رسید. سر خیابان موسسه‌ی بیان سلیس است و کتاب‌فروشی هم کنار ساختمان. یک روز صبح رفتم و کتاب‌فروشی را پیدا کردم و خدایا،‌ چه کتاب‌هایی! چهار کتاب خریدم یکی از یکی بهتر. یک کتاب از موروکامی خریدم که خانوم در‌به‌در در اقصی نقاط دنیا به دنبال‌ش می‌گشت. یک کتاب شاهکار خریدم در مورد اسرائیل و فلسطین. یک کتاب فوق‌العاده خریدم در مورد فلسفه‌ی ژان پل سارتر. و یک کتاب که چشم‌هایم درخشید وقتی برداشتم: شصت داستان، اثری از دونالد بارتلمی. با تخفیف ۴۰ درصدی ویژه نمایشگاه، به ۹۸۰۰ تومان ناقابل (در طول سال، کتاب‌ها را به قیمت پشت جلد،‌ البته به ریال می فروشند.).

...

دونالد بارتلمی را با ترجمه‌های شیوا مقانلو می‌شناختم و یک داستان که به زبان انگلیسی خوانده بودم. مردک خیره‌کننده می‌نوشت. چشم‌هایم جذب تک‌تک کلمات ِ مجموعه‌ی زندگی شهری شده بود. داستان‌ها عالی بودند. حالا فرصتی پیش‌ آمد که بتوانم نمونه‌ای از بهترین داستان‌های او را بخوانم، منتخبی از هشت مجموعه داستان او و چند داستان منتخب از مجلات. دونالد بارتلمی در طول زندگی‌اش هفده کتاب نوشته است، شامل بر چهار رمان و کتاب‌های کودک. تقریبا تمام طول عمر برای نیویورکر می‌نوشت. برنده‌ی جایزه‌ی کتاب ملی ایالات متحده، مدیر انجمن پن (قلم) و مدیر ِ مجموعه‌ی راهنما‌ی نویسندگان (یک کتاب خیلی مفید که هر سال در آمریکا چاپ می‌شود و توی آن می‌توانی بدانی که کدام مجله چه جوری داستان‌هایی چاپ می‌کند و یک کتاب که در ژانر خاصی نوشته‌ای، احتمال دارد توسط کدام ناشر چاپ شود. برای پیدا کردن کارگزار – ایجنت – هم فوق‌العاده است.) بارتلمی در جولای ۱۹۸۹ درگذشت. او را پدر داستان کوتاه پست مدرن ایالات متحده‌ی آمریکا هم می‌دانند. (هر چند خودش به این اراجیف فحش می‌داد.)

...

بارتلمی مثل ریموند کارور، صاحب سبک است. یعنی یک متن را باز کنی، می‌توانی راحت بگویی که این مال بارتلمی (یا یکی از طرفداران‌اش) هست یا نه. متن‌ها منطق معمولی داستان کوتاه را ندارند. از زمین و زمان حرف می‌زنند و همه چیز را به هم ربط می‌دهد. حتا در داستان‌هایش از متن‌هایی که دیگران نوشته‌اند هم استفاده می‌کند. داستان‌هایش به شاخه‌های گوناگونی تقسیم می‌شوند. داستان‌هایی که منطق کلاسیک‌تری دارند (مثل زندگی ِ شهری. شهر کلیسا‌ها. من و خانوم ِ مندیبل. آبشار طلا.)‌ داستان‌هایی که منطق شکسته و آشفته‌ای دارند. خیلی سخت است از‌شان سر‌در‌آورد (آخه من یه پسرم.) داستان‌هایی که صرفا گفت‌و‌گویی طولانی هستند (موسیقی جدید.) داستان‌هایی که خیلی شبیه به مقاله‌اند (راهنمایی برای پسر‌ها.) و ...

...

بارتلمی خیره‌کننده می‌نویسد. در این شکی نیست. هر چند که به راحتی می‌توان گفت خیلی‌وقت‌ها چرت و پرت هم می‌نویسد. بعضی وقت‌ها اصلا معلوم نیست دارد چی می‌نویسد. ولی متاسفانه توی ترجمه حرام می‌شود. می‌گویم چرا.

بارتلمی آزاد می‌نویسد. در خیلی از داستان‌هایش آمیزش جنسی یک واقعه‌ی مهم است (مثل داستان خیره‌کننده‌ی من و خانوم ِ مندیبل) تمام این حکایت‌های درون داستانی در ترجمه‌ها کنار گذاشته می‌شوند (توضیح می‌خواهد که چرا حذف می‌شوند؟)

بارتلمی بعضی وقت‌ها با گرامر کاری می‌کند (مخصوصا در پاراگراف آغازین داستان ِ آخه من یه پسرم) که اصلا نمی‌شود در زبان دیگری درش آورد. آخر ما چنین ساختاری را اصلا (مثلا در فارسی) نداریم.

بارتلمی از کلمه‌های پر حرف استفاده می‌کند (مثلا کلمه‌ای که بیست حرف دارد.) خوب این کلمه‌ها در فارسی می‌شکنند و کلمه یک عبارت می‌شود. کل لحن و آهنگ و بیان داستان و ریشه‌یابی کلمه که معنا‌های جدید به داستان می‌دهد، داغان می‌شود.

بارتلمی بعضی جا‌ها خیلی فجیع برای فرهنگ آمریکایی می‌نویسد. یعنی اصلا در فرهنگ‌های دیگر خیلی سخت جواب می‌دهد. باید کلی چیز‌ها بدانی تا بفهمی مردک دارد چه می‌گوید. و این کار را خیلی سخت می‌کند.

...

با ترجمه‌ی آثار بارتلمی در ایران (زندگی شهری، ظاهرا با دو ترجمه. زن تسخیر شده. و رمان شاهکار ِ سفید برفی که هنوز نخوانده‌ام، ولی می‌گویند ترجمه‌اش افتضاح است. صرفا شنیده‌ام.)‌ موافقم. بارتلمی هم مثل خیلی‌های دیگر (مثلا ریچارد براتیگان – مخصوصا صید قزل‌آلا در آمریکا) در فارسی خراب می‌شود. ولی این دلیل نمی‌شود که کنار‌ش گذاشت. بارتلمی یک شاهکار جهانی است که باید خوانده شود. حالا این درد که ادبیات ایران زبان جهانی انگلیسی را یاد ندارد،‌ مشکل من نیست. من (و خوب، خیلی‌های دیگر) می‌توانیم متن‌ها را به انگلیسی بخوانیم. بقیه هم اگر نمی‌خواهند زبان دنیا را یاد داشته باشند، همین ترجمه‌ها را بخوانند. ترجمه‌ها (مثلا ترجمه‌ی شیوا مقانلو) خوب هستند. بیش از پنجاه درصد کار را رسانده‌اند. بقیه را هم خوب نمی‌شود رساند. تقصیر آن‌ها نیست. متن‌ها در فارسی در نمی‌آیند.

...

شصت داستان درخشان بود. هر چند که حدود چهل و پنج داستان را بیشتر نخواندم (دیگر آخر‌های کتاب حوصله‌ام سر رفته بود از بس تکرار می‌کرد چیز‌های در داستان‌های خودش کلیشه شده را.) ولی خوشحالم، خیلی خوشحالم که تجربه‌ی خواندن بارتلمی پیش آمد. ممنون دونالد عزیز ِ ما.

سودارو
2007-07-06
دوازده و سی و سه دقیقه‌ی ظهر. ‌

ارسال نظر

Name:

Email Address:

URL:

Remember personal info?

Comments: (you may use HTML tags for style)